7. MFFA Animocje: Odmienne stany awangardy...

PL: Odmienne stany awangardy: japońska animacja eksperymentalna

ENG: Altered States of the Avant-garde: Japanese Experimental Animation

W kręgu szeroko rozumianej kultury Zachodu kino eksperymentalne kojarzy się przede wszystkim z radykalnym dążeniem do zakwestionowania ustabilizowanych zasad filmowej reprezentacji, będących emanacją gustów burżuazyjnych. Na tym tle współczesna animacja eksperymentalna z Japonii jawi się jako mniej buntownicza, zamiast angażować się w polemikę z popularną stylistyką anime, wydaje się raczej od niej abstrahować, bezpretensjonalnie eksplorując rejony pomijane przez animację głównego nurtu.

Niniejszy program prezentuje szerokie spektrum zjawiska, które cechuje bogactwo stylów, technik i nastrojów. Surrealistyczne wizje japońskich artystów bywają zupełnie pozbawione tkanki narracyjnej, zarzucanej na rzecz hipnotycznej abstrakcji geometrycznej („Retro Future”) czy świetlnej improwizacji („Track”), częściej jednak zawierają zręby opowieści pełne zaskakujących skojarzeń wizualnych i psychodelicznej gry z freudowską symboliką („Futon”, „Ziemia”). W znacznej części filmów wyraźnie odczuwalna jest fascynacja stanami psychicznego rozdrażnienia czy nerwowego rozstroju. Logika sennego koszmaru determinuje zarówno perwersyjną interpretację toposu budzącej się do życia przyrody („Mechanizm wiosny”), jak i niepokojące metamorfozy, z których skomponowany został „Dark Mixer”. Z kolei świat wielkomiejskiej codzienności z filmu „Długa czarna spódnica” przedstawiony został z perspektywy przefiltrowanej przez seksualną obsesję. Idiosynkratyczna nerwowość przejawia się nie tylko w tematyce, ale i w formie, co ilustruje „Fala radiowa”, film, na który składa się imponująca jazda kamery „obserwującej” rzeczywistość z punktu widzenia pędzącego z prędkością światła sygnału radiowego, a także „Stary człowiek i morze”, „freejazzowa” wariacja na temat prozy Hemingwaya.

Japońska animacja eksperymentalna posiada też drugie, mniej mroczne oblicze. Świadczą o tym prace młodych twórców: łączący radosną zabawę cyfrową obróbką materiału stop motion z poważnym problemem społecznego wykluczenia „Wróbelek-odmieniec”, stanowiące intymne studium związków uczuciowych „Jojo”, czy wreszcie kontemplacyjny „Datum Point”, film chyba najgłębiej zakorzeniony w rodzimej tradycji estetycznej, przesycony melancholijnym poczuciem ulotności i nietrwałości świata określanym przez Japończyków mianem mono-no-aware.

- Michał Bobrowski -

PROGRAM (66’)
01. „RETRO FUTURE”, Mirai Mizue, 2015, 6’ 55’’

ENG: The world of the future I imagined as a child is different from the world of the future I can visit now.

PL: Świat przyszłości, jaki wyobrażałem sobie w dzieciństwie, różni się od świata przyszłości, który teraz mogę odwiedzić.

02. „FUTON”, Yoriko Mizushiri, 2012, 6’

ENG: Wrapped in the futon... Memories are coming up to the mind, the future is imagined, senses are recaptured, physical feelings as a woman are deeply ingrained... Everything melts pleasantly all together. In the futon, the body wonders seeking for these sense...

PL: Zawinięta w futon... Wspomnienia pojawiają się w umyśle, przyszłość jest wyobrażona, zmysły ponownie uchwycone, fizyczne odczuwanie kobiecości głęboko zakorzenione… Wszystko przyjemnie roztapia się w sobie nawzajem. W futonie ciało się dziwi poszukując tych odczuć...

03. „TRACK”, TOCHKA, 2015, 4’

ENG: A work of animation drawn in the air with the illumination of a penlight. Footage was shot on the promenade connecting “Zō-no-hana Park” and a red-brick warehouse in Yokohama, the port city that “black ships” used to visit and the starting point of rail lines that carry goods to Tokyo.

PL: Animacja rysowana w powietrzu, iluminacja wykonana drobnymi latarkami. Materiał został nakręcony na promenadzie łączącej Zo-no-hana Park z magazynami z czerwonej cegły w Yokohamie, mieście portowym, które nawiedzały „czarne okręty”, oraz punkt startowy trakcji kolejowych wykorzystywanych w transporcie dóbr do Tokio.

04. „MECHANIZM WIOSNY”, Atsushi Wada, 2010, 4’ 20’’

ENG: Everybody is excited to see the arrival of spring. This film tries to depict the excitement spring brings.

PL: Każdy jest podekscytowany nadejściem wiosny. Film próbuje zobrazować podniecenie, które przynosi ta pora roku.

05. „STARY CZŁOWIEK I MORZE”, Shunsaku Hayashi, 2011, 6’ 43’’

ENG: Simply rippling in the distance, the sea has no reply. Stunned and at a point amidst the blue expanse, the old man thinks.

PL: Marszcząc się w oddali, morze nie udziela odpowiedzi. Olśniony pośród błękitnych przestworzy, stary człowiek rozmyśla...

06. „ZIEMIA”, Masanobu Hiroaka, 2013, 3’ 30’’

ENG: Abstraction and metamorphoses.

PL: Abstrakcja i metamorfozy.

07. „DARK MIXER”, Hirotoshi Iwasaki, 2014, 4’ 55’’

ENG: Rotoscope animation and alchemy are similar in a way where you take an existing object, add something to it, and create something completely new. You can also take everyday things and dump them into the mixer/blender to create something that is unfamiliar. This may lead to look at everyday life in a different way.

PL: Rotoskopia i alchemia są do siebie podobne. Weź istniejący obiekt, dodaj do niego cokolwiek, aby stworzyć coś zupełnie nowego. Możesz także wziąć do ręki przedmioty użytku codziennego, wrzucić je do miksera/blendera i stworzyć coś zupełnie nieznanego. To może sprawić, że spojrzysz na codzienność z zupełnie innej strony.

08. „WRÓBELEK-ODMIENIEC”, Yuriko Noda (Tokyo University of the Arts), 2015, 5’ 50’’

ENG: For some reason, little sparrow Chunko has her head always shaking. She doesn’t know why, and can’t stop it either. Except for that, she can move like other sparrows, and she wants to dance with them.

PL: Z jakiegoś powodu małemu wróblowi Chunko zawsze trzęsie się głowa. Nie wie, dlaczego, ale nie potrafi przestać. Oprócz tego porusza się jak inne wróble i bardzo chciałaby z nimi zatańczyć.

09. „CZARNA DŁUGA SPÓDNICA”, Hoji Tsuchiya, 2010, 8’ 57’’

ENG: A man was always enjoying meet with mystery woman’s shadow because he lived in the reality and the unreality. However, even he doesn’t understand whether the woman’s shadow is a reality or an unreality either.

PL: Mężczyzna zawsze cieszył się na spotkanie z tajemniczym cieniem kobiety, ponieważ zamieszkiwał rzeczywistość i nierzeczywistość. Nie może jednak zrozumieć, czy cień kobiety należy do rzeczywistości, czy też jest nie z tego świata.

10. „JOJO”, Yao Zhihui (Tokyo University of the Arts), 2016, 4’ 49’’

ENG: The yo-yo is moving up and down. The same as the phases of the moon, things are considered to convert the conflicting directions whenever reaching the peak. Through expression of movement, it is possible to portray invisible relationships, such as separation of people, masculine and feminine caprices, subtle balancing of yin and yang.

PL: Jojo porusza się w górę i w dół. Podobnie do faz Księżyca, od rzeczy oczekuje się zdolności obrania przeciwnych kierunków, gdy tylko osiągną szczyt. Poprzez ekspresję ruchu staje się możliwe sportretowanie niewidocznych relacji, jak na przykład ludzkie oddalenie, męskie i żeńskie kaprysy, subtelne balansowanie pomiędzy yin i yang.

11. „RADIOWA FALA”, Ryotaro Miyajima (Tokyo University of the Arts), 2016, 3’ 10’’

ENG: Numbers stations were prominently used during the Cold War. A boy was tuning the radio in the snow mountain and happened to tune the short wave of codes.

PL: Radiostacje numeryczne były powszechnie używane w czasie zimnej wojny. W śnieżnych górach chłopiec podczas strojenia radia namierzył kody fal krótkich…

12. „DATUM POINT”, Ryo Orikasa, 2015, 6’ 41’’

ENG: Yoshiro Ishihara (1915–1977), now remembered as a “poet of silence”, said: “A poem is an impulse to resist writing.” This film is an attempt to seek out the landscape of his poem.

PL: Yoshiro Ishihara (1915–1977), obecnie pamiętany jako „poeta ciszy”, powiedział: „Wiersz jest impulsem do stawiania oporu pisaniu”. Film próbuje odnaleźć krajobraz jego utworów.